leamhan n.m.
[eDIL lemán]
forms
singular
nominative
- 1838
genitive
- 1741
- 1836
- 1913
- 1999
dative
- 1776
- 1776
senses
I.1.a. The elm tree; an elm tree. Also collective.
- 1838Beachd-Chomhairlean airson feum do Thuathanaich 115
Cha bu choir tigh a bhi gun chraobhan mu’n cuairt d’a airson fasgadh […] ’Siad Seileach, Plane, Leamhan, agus Uinnseann, na seorsan a’s fearr gu’n suidheachadh. - 1841Ceann-iùil an Fhir-imrich 74
Is còir do na craobhan am bitheantas a bhi o leth cheud gu trì fichead troidh air fad o’m bun gu ruig na geugan is ìsle, gu sònruichte an leamhan an t-uinseann bàn agus an còs-chrann; trì seòrsan tha ro fheumail air-son challaidean. - 1868
- 1890An t-Eileanach 288
’S e an long a bh’ aig a’ mharaiche a bh’ ann a sud, cliabh air fhigheadh do shlatan seilich agus seicheannan mhart air am fuaghal tiomchioll air. Bha geug leamhain agus luachair air a figheadh mu na meanglain aice a’ deanamh àite siùil dha. - a1927Meek Campbell Proverbs (1978) 150
Uinnsean an dubhair is darach na gréine, | Leamhan a’ bhruthaich is iubhar an lèana. - 1950Chì Mi (2001) 186
Fon leamhan àrd aig sgàil an iubhair ùir, | Far am faic na sùilean tolmain ùrar uain’, | Gach aon dhiubh sìnt’ an grunnd na cill fon ùir. - 1957Gairm 22 128
Tha mór thoileachadh agamsa ’cur sìos an so ainmean nan luibhean a bhithinn a’ cluinntinn ’nam bhalach agus an fheum gus an robh iad air an cur, no co-dhiùbh na dathan a bha air fhaotainn uapa. […] Buidhe:—Craobh-ubhal, uinnsean, leamhan. - 1959Gairm 30 115
Their oileanaich gu bheil an t-ainm leamhan air a thoirt o ’n fhacal leamh, ’s e sin neo-bhlasda, no bho lìobh, a’ ciallachadh sleamhainn. Co-dhiùbh am barail nan Gaidheal bha a’ chraobh so co-cheangailte ri sleamhnachd ann an giùlan agus nàdur dhaoine. - 1976Bith-Eòlas 23
Cha d’fhuaireadh lorg orra [sc. meadhonagan] fhathast ann an ceallan nan lusan adhartach, leithid an darach, an leamhan, an neòinean agus am beàrnan-brìde.
I.1.b. In verse: the elm tree in figurative context in reference to a person’s negative qualities.
- 1776Comh-chruinneachidh Orannaigh Gaidhealach 287
Cha raibh do dhlitheadh re fearna, | Cha raibh do chairdeas ri leamhain. - 1776Comh-chruinneachidh Orannaigh Gaidhealach 320
Tha chuid is mo dhiot do chrithinn, | Ingin sgithich ’s lamhun fearna, | Tha do cheann gu leir do leamhan, | Gu h araidh do theanga ’s do chàirein.
I.2. The wood of the elm tree.
- 1848Fear-tathaich nam Beann X 305
’Sud a’ chungaidh ’chàireadh ’m bàta ’choisinn buaidh, | Druim de’n leamhan ruighin ’n sàs ’s an darach chruaidh. - 1900Mac-Talla VIII No. 45. 356
B’e na rinn e do sgathadh gu’n do bhuain e dà shlat-iasgaich, ’s cha b’e uinnseann a bh’ annta ach leamhan. - 1913An t-Ogha Mór 128
Air a’ bhòrd so, […] bha […] cuach leabhain a dhealbh snas a dha làimhe fhein, ’s i cur thairis le bainne nach d’fhuair a ghaoth bho’n a dh’fhàg e sìolachan. - 1995Not an Orchid 280
Bhiodh calltuinn is leamhan is darach is seileach is beithe ’s a chuile seòrsa deanadh caman. - 1995Not an Orchid 281
’Nuair a bhiodh darach is leamhan, fhios agad, air a lùbadh, dheanadh tu cearcall dheth is cha bhrist e.
- II. As a modifier.
With crann n. and craobh n.: the elm tree; an elm tree.
- 1741Nuadhfhocloir Gaoidheilg & Beurla 65
Do Thaobh Chrann neamhthorrthannach no aimrid. Of Barren Trees […] Craobh Leamhain, no Ailmog An Elm-tree. - 1741
- 1836An Teachdaire Ùr Gàidhealach 189
Chunnaic e Aodhair òg fo dhubhar craoibh-leamhain a’ cluiche air feadan agus a’ feuradh a spréidhe. - 1893Mac-Talla II No. 12. 7
’S gann gun d’aithich e’n tigh a b’abhaist a bhi aig athair nuair a ranig e; bha e air a dhath dearg agus bha’n da chraobh leamhain a bha faisg air an dorus air an toirt air falbh. - 1911
- 1999Gairm 189 28
Chuireadh sùth na craoibh leamhna agus fiasag nan gobhar dath brèagha dearg an sàs agus ’s e riamhaichean nan copag le rùsg an daraich a bha i a’ cleachdadh gu dath dubh a chur air a’ chlòimh. - 1987
- III. With a modifier denoting a type of elm tree.
III.1. With bog adj.
- 1883
III.2. With dearg adj.: the red elm.
- 1841Ceann-iùil an Fhir-imrich 74
Roghnaicheadh am fear ìmrich [ann an America] am fearann air am faic e ’na seòrsana de dh’fhiodh cruaidh a leanas: […] an leamhan dubh, an leamhan dearg, an leamhann ronnach.
III.3. With dubh adj.: the Wych elm.
- 1841Ceann-iùil an Fhir-imrich 74
Roghnaicheadh am fear ìmrich [ann an America] am fearann air am faic e ’na seòrsana de dh’fhiodh cruaidh a leanas: […] an leamhan dubh, an leamhan dearg, an leamhann ronnach.
III.4. With lòn n.: ? the water elm.
- 1841Ceann-iùil an Fhir-imrich 73
Tha gu h-àraidh darach fuasach trom, ro thrice air a shamhuil so de thalamh [sc. talamh marbhanta, fliuch, iosal] maille ri caochladh sheòrsana giuthais agus seudar-siùcar bog, bèithe buidhe, agus leamhan lòin.
III.5. With ronnach adj.: the slippery elm.
- 1841Ceann-iùil an Fhir-imrich 74
Roghnaicheadh am fear ìmrich [ann an America] am fearann air am faic e ’na seòrsana de dh’fhiodh cruaidh a leanas: […] an leamhan dubh, an leamhan dearg, an leamhann ronnach.