Skip to main page content

plaosg n.m.

[eDIL plaesc]

forms

singular

nominative

dative

plural

nominative

genitive

dative

senses

    • I.1. The shell of an egg.   

      • 1512-42
        Book of the Dean of Lismore 32
        Lwm hic fer beg gw wbrow vdane o Innawin̄ | re wrow mir sen̄ at schee wrow ne vlli a hȳnawle | […] | a hwrlar blae di fleiskew [Gillies (2007) 39 phlaosgaibh] irwee aynnoe | a toee vein dėttyt ayn fynni ni fewe. 
      • 1741
        Nuadhfhocloir Gaoidheilg & Beurla 23
        Do Thaobh Bheathanna. Of Victuals. […] Plaoisc The Shell of an Egg.
      • 1881
        Nicolson Proverbs 200
        Ged nach biodh agad ach an t-ubh, ’s e ’m plaosg a gheabhainn-sa.
      • 1899
        Mac-Talla VII No. 40. 314
        Chuir bean-an-tighe ubh mòr briagha air mo bhialaobh. Cha bu luaithe a bhrist mi am plaosg ’sa’ léine-bheag na léum coileach mòr cìreinich buidhe as.
      • a1905
        Eilein na h-Òige 276
        Luinneag an Amadain Bhig […] B’ éibhinn fhaicinn ’na chuid uidheim — | Clogaid air de phlaosg nan uibhean.
      • 1910
        Folk Tales and Fairy Lore 156
        Ghabh e ubh, thug e am biadh as, lìon e am plaosg le uisge, agus chuir e taobh an teine e.
      • 1917
        An Ròsarnach I 176
        Am feadh agus a tha a’ chròic maoth mar so, cha téid iad [sc. fèidh] roimh choille no àite sam bith far am faodadh iad am bualadh, oir […] bhiodh e glé phianail tighinn air amladh sam bith, agus na h-adhaircean aca cho maoth ri ubh gun phlaosg.
      • 1923
        Cailin Sgiathanach 160
        Tha Rasaidh a’ faotainn nan uibhean agus Dòmhnull Ros nam plaosg. Gheibh esan a fichead agus an Rosach a trì.
      • 1924
        Rath-innis 5
        Nach fhurasda aithneachadh nach ’eil fada o ’n thàinig sibh as a’ phlaosg. […] Chan ’eil sibh ach anns a’ chloimhinntich fathast, is ’nur seasamh taobh a’ chuachain.
      • 1965
        Gairm 52 320
        An neach bu luaithe a dh’ itheadh an ugh, b’ esan, no ise, a dhleasadh an duais, rud nach robh soirbh a dhèanamh ás aonais nì a bhristeadh am plaosg.
      • 1987
        Sgeul gu Latha 114
        ’S dé bh’ aice ach uighean air an goil agus bha iad air an spiolgadh – na plaoisg air thoirt dhiubh.

    • I.2.a. The shell of a nut.   

      • a1709
        Edward Lhuyd in the Scottish Highlands (1963) 120
        A Nutshell. Plŷsg, […] A[rgyll].
      • 1768
        Mac-an-t-saoir Orain Ghaidhealach 33
        Bha cus r’a fhaotain do chnomhan caoine, | ’S cha b’ iad na caochagan ea-trom gann | Ach bagailt, mhaola, bu tainne plaoisg, | A’ toirt brigh a laoghan na mao-shlait fann.
      • 1812
        Cuairt an Oilthirich 234
        Tha teagasg dorcha dhuinn mar chnù, | ’S a h-eatain oirn an cleth; | Ach bris am plaosg, is gheibh thu’m biadh | ’S cha cheilear aon ni math.
      • 1914
        Teagasg nan Cosamhlachdan 2
        Tha a’ chosamhlachd cosmhuil ri cnò—feumaidh tu am plaosg a bhriseadh mu’n ruig thu air a’ bhiadh.

    • I.2.b. The outermost covering of a nut.   

      • 1913
        Lost Pibroch 42
        Eisd gu maith ris oir tha ghibht aige. Fhuair e i bho athair; fhuair esan i bho mhàthair a bha iomadh oidhch’ fhada, chaithriseach, na laighe air leabaidh tinneis, a’ meòrachadh, mar a bhios muinntir shlàn a’ tional chnò – rud mìlis bho phlaosg searbh.
      • 1986
        Seann Taighean Tirisdeach 25
        Ro thoiseach na linne seo, ’s e sìoman ruadh, a bhatar a’ faotainn o ròineagan à plaosg a’ choconut, a bu bhitheanta a bh’aig na Tirisdich.

    • I.3. A husk. The husk of a seed, especially of grain.   

      • a1709
        Edward Lhuyd in the Scottish Highlands (1963) 108
        A Husk. Mògl, A[rgyll]; Plŷisg, In[verness].
      • 1897
        Mac-Talla VI No. 21. 167
        A h-uile dias a tha abuich agus làn de bhiadh, tha a cheann crom, direach mar tha mo cheann-sa; ach iadsan anns nach eil ni ach na plaosgan, tha iad a’ cumail an cinn suas mar a tha thusa.
      • 1953
        Gairm 6 169
        ’S an dara h-àite ’s e smior na fìrinn–smior na cruithneachd air am bu mhiannach leis [sc. Gobha na Hearadh] a bhith beathachadh. Bha a’ ghuit ’na laimh an gnàth a’ fasgnadh an t-sìl ’s ’ga ghlanadh o’n mholl. Bha deas-ghnàthan is riaghailtean blian ’nam plaosgan dha.
      • 1973
        An Aghaidh Choimheach 68
        Ged a bha an sgoil deònach gu leòir a fiaclan fhéin a gheurachadh air a leithid-san, cha robh i idir air son an cnàmh, agus bha i a’ leigeil leis a’ ghaoth, latha fasgnadh, na plaosgan a sgapadh.
      • 2000
        Smuaintean fo Éiseabhal 46
        A’ churracag bhreac thug bàrr le bòidhche | Air gach eun thug plaosg gu beothaich.

    • I.4. The pod of legumes.  

      • 1767
        Tiomnadh Nuadh Lucas 15: 16
        Agus bu mhiannach leis a bhrù a lionadh do na plaosgaibh [fn. cochallaibh; Gk. κερατίων of the carob pods, KJV husks] a bha na mucan ag itheadh: agus cha d’thug neach air bith dha.
      • 1804
        Searmona le Mr Eobhann Mac Diarmaid 93
        Tha na creatuirean uile dha-san mar a bha na plaosgan do’n mhac strothail.
      • 1837
        Grannd Dain Spioradail 152
        Tha’n t-aran beo ann ’s gu leoir ri fhaotuinn, | Do n’ mhac stroghail bha deoth’l nam plaosgan.
      • 1996
        Gairm 176 361
        Is dòcha nach eil glasraich ann a tha cho milis blasda ri peasair a tha air tighinn dìreach as a’ phlaosg.

    • I.5. The external, inedible covering of certain fruits.  

      • 1900
        Mac-Talla IX No. 6. 46
        Bha aon seorsa meas [sc. “grenadillas”] ann a chaidh a ghabhail le spàineag; bha e cho mòr ri ugh beag, agus an taobh stigh do ’n phlaosg dhearg, bha mar gu biodh dorlach làn-gròiseid.

    • I.6. The skin or peel of fruits or vegetables.  

      • 1783
        Leabhraiche an t-Seann Tiomnaidh Aireamh 6: 4
        Uile laithean a dhealachaidh cha ’n ith e bheag a nìthear do’n chraoibh-fhìona, o na h-eiteanaibh gus am plaosg.
      • 1976
        Gairm 94 159
        Dh’aithnich e dròbhar a bha ainmeil is thuirt e “Here dròbhar, come and buy gamhainn: Màiri mo phiuthar is a good ceann a’ ghamhainn – briolamus, brolamus, plaoisg batàt’ is a h-uile mosgul.”

    • I.7. Any thin layer of plant tissue.  

      • 1960
        Gairm 34 135
        Dheanadh an rùsg uachdrach [sc. na beithe], méilleag mar a theirte rithe, leus soluis, agus am plaosg a stigh clàr sgrìobhaidh.
      • 1976
        Bith-Eòlas 99
        Ann am fèithean duilleagan de’n t-seòrsa sin tha againn cruinneachadh de xylem agus de phloem, agus chaidh an stuth-bodhaig a chòmhdaich na stuthan giùlain sin ’na phlaosg tana, agus chaidh a thàthadh ri chéile gus duilleag thana a dheanamh.

    • I.8. A hollow remnant consisting of the external layer of something.  

      • 1987
        Gun Fhois 110
        B’fhada bhon a theasaich an teine mu dheireadh lic teine an seo no a lom cas feur mu dhoras, ged a bhuail sròn a bhròige air ceann maide-ceangail nach do loisg an teine gu tur ged a chrìon ùine e ’na phlaosg.
    • II. In figurative or transferred use.

    • II.1. The external part or layer of something considered less important or valuable than the interior.  

      • 1875
        Fear-tathaich Miosail August 2
        A leughadair, cha-n ’eil ’n ad chorp dìblidh ach am plaosg, an còmhdach ’s am bheil an neamhnuid an tasgadh. Is eadh, a dhuine […] tha anam agad.

    • II.2. A remnant of something or someone, stripped of substance.  

      • 1897
        Mac-Talla V No. 36. 278
        Tha i [sc. cànan] mar so, o thoiseachadh a ghalair a dol na’s lugha ’s na’s lugha, na’s cuinge ’s na’s cuinge, na’s maoile, na’s tiorma, na’s anmhuinne, gus nach eil ann di ach am plaosg, gun sgairt gun neart.
      • 1938
        Am Measg Nam Bodach 143
        Tha’n t-eilean sin gu falamh, fàs, | Gu’n ann ach plaosg de’n tìm a bhà, | Gach fàrdach leagte ’n Ear ’san Iar, | ’S tha eunlaith fhiadhaich a’neadach ann.
      • 1972
        Gairm 80 339
        Shuidh mi fad an latha coimhead air an eilean nach robh ach ’na fhaileas dubh; pàrras gun bhunait; plaosg gun eiteann; cìr-mheala gun mhil.
      • 1999
        Bàrdachd Dhòmhnaill Alasdair 51
        ’S am fear bha còmhla riut sa bhlàr | Leis an òige ’s leis an t-slàint, | Chan eil ach plaosg an-diugh na àit’, | ’S chan fhàiltich thu dol seachad e.

    • II.3. Anything empty of content or substance.  

      • 1915
        Rosg Gàidhlig 63
        Cha ’n ’eil ann an diadhaidheachd gun ghràdh ach plaosg gun bhiadh.

    • II.4. ? A person viewed as having no substance.  

      • 1992
        Am Fear Meadhanach 84
        E suirghe, mas fhìor, an uair ud, air tè a Eòropaidh, a-muigh aig an taigh-sholais, plaosg bhog ruadh le breacan-sianaidh, Etta an t-ainm a bh’ oirre.

    • II.5. An external appearance masking the real nature of something.  

      • 1898
        Mac-Talla VI No. 32. 256
        Cha ’n iarr i maoin gu aithris orr’— | Tha h-eachdraidh cheana ’làthair; | Tha aois gun phlaosg gu faicsinneach, | Air beatha ’us dealbh na Gaidhlig.
      • 1919
        An Deo-gréine XV No.1. 2
        Cha ’n fhoghainn ach an cloinn a chur an cuingead fo phlaosg coimheach Gallda, a chionn gur fasan an ama e.
      • 1988
        Spuirean na h-Iolaire 45
        Cha robh anns an fheallsanachd aca a dh’aindeoin cho reusanta ’s a dh’fhiachadh iad ri dhèanamh ach plaosg tana os ceann doimheachd bhorb, bhrùideil, mhì-reusanta.

    • II.6. A strong protective covering.  

      • 1991
        Smeur an Dòchais 103
        ’Na do shuidhe gu h-iomagaineach air a’ ghàrradh | far na dh’fhàg an camara | do dhealbh, tha tìm ’na stad | is sgèan ’na sùil, | ’s an gaol | ’na phlaoisg nach gabh briseadh | ged a thuiteadh e bho bhàrr | a’ ghàrraidh chugallaich.

    • II.7. The least part of something.  

    • II.8. Something of no value.  

      • 1903
        An Treòraiche 37
        An saoil thu gur i sud a’ chaora sheasg a tha aig taobh thall an eas […] Nach i an luid i? Cha ’n fhiach a rùsg plaosg.

    • II.9. In plural: worthless things, trivia. Chiefly in allusion to the husks mentioned in the Parable of the Prodigal Son (King James Version).  

      • 1785
        Leanmhuin Chriosd 107
        Thuit iadsan, d’am measar an oibre se toilteneach air molla’, gus an ionad is ilse; agus iad san, a dh ich aran nan Aingeal, chunnaig mi ag gabhail tlachd as plaosgaibh nam muc.
      • 1836
        An Teachdaire Ùr Gàidhealach 82
        ’S am bi ’nan tosd an cinne-daonn’ | Ag iarraidh toirt a’m plaosgaibh faoin?
      • 1868
        Mac-gilleadhain Laoidhean agus Dàin 36
        An caithear ’ur maoin leibh, | Air plaosgaibh bochd, falamh? | C’arson ’ur ro shaothair, | Air faoineis neo mhaireann?
      • 1874
        Bratach na Fìrinn II 116
        Is iad an dia is ùire a fhuair luchd-itheidh nam plaosg a ’m beathachadh.
      • 1879
        Fear-tathaich Miosail March 2
        An robh aon uair a shonas agad o thréig thu Criosd? An leòr leat an saoghal agus na plaosgan a dh’ ith thu ’s an dùthaich fad as?
      • 1932
        Litrichean Alasdair Mhoir 11
        Tha iad toilichte gu leor le seorsa de “dhiadhachd Bhucach” mar a thuirt am bodach roimhe, orgain is laoidhean agus plaosgan de’n t-seorsa sin, agus gach ni dhiubh ann an canain nach tuig iad.
      • 1936
        Dòmhnull nan Trioblaid 8
        R. S: Seadh dìreach, fiosrachadh ùr; ach cha ruigear a leas teannadh ri sin a chur nad’ chlaigionn-sa, oir tha thu tuilleadh is cruaidh san adhairc. M. D: An da, le’r cead, chan ann a mhàin tuilleadh is cruaidh, ach tuilleadh is sean san adhairc air son teannadh ri sluigeadh nam plaosg.
      • 1990
        An Neamhnaid Luachmhor 75
        A Shlànaigheir bhuadhaich | […] | Na fàg mi san uair seo | […] | Ga mo bheathachadh daonnan | Air plaosgan an t-saoghail, | Air gòraiche ’s faoineas | Is aotromas chàich.
    • III. With a modifier.

    • III.1. With ugh n.: an eggshell.  

      • 1829
        An Teachdaire Gaelach I 93
        Ni iad [sc. na buidsichean] long mhor-thri-crann, do phlaosg uibhe, leis an seol iad do’n Fhraing, ann an tiota do dh’ ùine.
      • 1891
        Waifs and Strays III 138
        Rubaidh tu leò [sc. do làmhan] a h-uile mìr do d’ chraicionn a bhitheas rùisgte, no ris an saoil thu gu ’m bean fuil Éilde, no lann Bradain, no ite Lach, no plaosg Uibhe.
      • 1911
        Aig Tigh na Beinne 127
        Aran air a’ bhòrd, cuach bheag làn salainn, agus plaosgan uibhe.
      • 1959
        Gairm 27 224
        Fhuair e cearcall mu lic an teinntein de phlaosgan uighean a chaidh fhàgail air a shon.

    • III.2. With cnò n.: a nutshell.