Skip to main page content

ialtag, dialtag, ealtag, dealtag n.f.

[eDIL íaltóc]

forms

singular

nominative

genitive

dative

vocative

plural

nominative

genitive

dative

senses

    • I.1. A bat, the animal.  

      • a1709
        Edward Lhuyd in the Scottish Highlands (1963) 125
        Of Four-footed Beasts. […] A Bat. Ialtag, A[rgyll], In[verness]. 
      • 1741
        Nuadhfhocloir Gaoidheilg & Beurla 79
        Do Thaobh Bheathaichin Jonguinnnaiche [sic]. Clawed Beasts. […] Dialltag, Ialltag A Bat or Flitter-mouse.
      • 1783
        Leabhraiche an t-Seann Tiomnaidh Lebh. 11: 19
        Agus dhiubh so gabhaidh sibh gràin am measg nan eun, cha’n ithear iad, ’nan gràineileachd tha iad: an iolair, […] agus an ialtag.
      • 1831
        An Teachdaire Gaelach II 255
        Fo sgàile na craoibhe seo [sc. craobh fhìogais Innsean na h-àird an Ear] […] chitear […] seòrsa de ialtagan mòra tha tomhas sé troidhean o sgéith gu sgéith.
      • 1873
        An Gaidheal II 173
        A nis, a charaid, innis domh am fac thu ialtag riamh? Am fac thu cailleach-oidhche riamh?
      • 1913
        An t-Ogha Mór 213
        Is gann nach cluinneadh fear-aire cogar na caillich-oidhche ris an dialtaig, ’nuair a phriobadh a sùil leis an taibhs.
      • 1924
        Rath-innis 28
        B’ àill leam a chàrn an dubhar nam beann far nach faod e nochdadh ach mar ialtag ’san oidhche.
      • 1959
        An Gaidheal LIV 36
        B’i roghainn nan calman-fiadhaich is nan cathag dearg-chasach a’ neadachadh innte [sc. Uamh a’ Chaolais] còmhla ris na h-ialtagan.
      • 1973
        Gairm 82 125
        Nuair chaidh uinneag a bhriseadh cha deach a càradh is cha b’ fhad gus an robh samh geur nan ialtagan air feadh an tighe.
      • 1976
        Odusseia Homair 184
        Bha mis’ air mo thogail suas chun a’ chroinn fhada fhige, ’s a’ greimeachadh air-san mar ialtaig, | lean mi ris dlùth.
      • 1985
        Ris a’ Bhruthaich 146
        Chithear cumhachag bròin, | Is ialtag nam fròg, | Gun eagal an còmhnuidh dhuaichnidh.
      • 1996
        Faclan is Abairtean à Ros an Iar 53
        There’s a bat flying about the tree, tha ialtag ag iteálaich man a’ chriùbh.
      • 2014
        BBC News Archive 1 July 
        Chunnacas ialtag ann an Hiort airson a’ chiad uair riamh. Chaidh an Nathusius’ pipistrelle fhaicinn na cadal air balla tè de na clèitean san eilean.

    • I.2. The bat observed as a predictor in weather lore.  

      • 1873
        An Gaidheal II 172
        An cual’ thu riamh an uair a chithear na h-ialtagan na ’s lionmhoire na b’ abhaist doibh, agus ag itealaich ’n an cuairtibh re uine na’s fhaide na bu ghnath leo […] gu’m bi an ath latha teth, grianach, ciuin?
      • 1881
        Nicolson Proverbs 364
        Thàinig ialtag a steach, bidh frasan a mach air ball.
      • a1899
        Carmina Gadelica VI (1971) 143
        Tha an dialtag ’na siubhal / a muigh, bios turadh ann a màireach.
      • 1938
        Gaelic Riddles and Enigmas 102
        Thainig ialtag a steach; Bithidh frasan a mach air ball.

    • I.3. In extended use: a term of abuse for a woman.  

      • 1912
        Dùn Àluinn 166
        “Eachainn, eudail,” ars ise, ’s i sìneadh a làimhe chuige […] “Fàg mo rathad, ialtag na h-oidhche, no, dìreach tarruingidh mi ’n amhach agad.
    • II. As a modifier.

    • With sealg n. in a misinterpretation of bat-fowling, ‘the catching of birds at night.’  

    • III. With a modifier.

    • III.1. With anmoch n.: a bat.  

    • III.2. With cumanta adj.: the common pipistrelle.  

      • 1991
        Aonad Àrainneachd 2.4
        Chan eil ach dà sheòrsa ialtag cumanta ann an ceann a tuath na h-Albainn — an ialtag chumanta agus an ialtag fad-chluasach [recte fhad-chluasach].

    • III.3. With fad-chluasach adj.: the long-eared bat.  

      • 1991
        Aonad Àrainneachd 2.4
        Chan eil ach dà sheòrsa ialtag cumanta ann an ceann a tuath na h-Albainn — an ialtag chumanta agus an ialtag fad-chluasach [recte fhad-chluasach].

    • III.4. With fuileachdach adj.: a vampire bat.  

    • III.5. With leathar n.: a bat.  

    • III.6. With oidhche n.: a bat.  

    • IV. In sense I.1. in set phrases and sayings.

    • IV.1. Cho dall ris an ialtaig ‘having little or no vision’, ‘as blind as a bat’.  

      • 1891
        Fear-tathaich Miosail Air. 706 4
        “Ciod i do bharail mu reusan a nis, a Ioseiph?” “Mo bharail mu reusan? tha gu bheil e cho dall ris an ialtag ann an rithe [recte nithe] spioradail.”

    • IV.2. Tinneas “dialtagan ’s an tigh-chluig” ‘the state of being crazy or eccentric, having ‘bats in the belfry’.’  

      • 1969
        Sgialachdan á Albainn Nuaidh 35
        Mun tàinig crìoch air an dol-a-mach a bha so, bha an tuathanach cinnteach gun robh tinneas “dialtagan ’s an tigh-chluig” air an iar-shiorram gun aga sam bith.