Skip to main page content

planaid n.f.

[DSL planet n., OED planet n.; cf. FGB pláinéad]

forms

singular

nominative

  • 1841
    Sar-Obair 113 Chiunn a [recte a’] phlanaid-s’ a chùrsadh air ais.
  • 1857
    Reul-Eòlas 84 ’Se ’n talamh an treasamh planaid o’n ghréin.

genitive

dative

plural

nominative

genitive

dative

senses

    • 1. A planet.  

      • 1751
        Ais-Eiridh 43
        Tharraig grian riogh na ’m plainéd ’s na réull’ | Go sign chancer Diaceadaoin go beachd | A riaghlas comhthrom ma ’n criochnaich é thriall, | Da-mhios-déug na bliaghna ma seach.
      • 1786
        Kennedy Coimh-Chruinneacha’ Laoidhe 95
        [’S] tu [sc. Dia] rinn a ghealach, ’s a ghrian, | [’S] do reir h orduigh, dhearl’ [sc. dhealradh] amach, | [Na] planaidean, le miltidh reull, | [Shu]ithich u gach tē na teach.
      • 1829
        An Teachdaire Gaelach I 175
        ’S e ’n t-ainm thug iad orra sin, planaidean; focal a ta ciallachadh, cruinneachan siùbhlach no gluasadach, chionn gu bheil iad a’ sìor-ghluasad no a’ sìor-shiubhal ’nan iath-shlighibh, no ’nan cuairtibh féin, timchioll na greine.
      • 1857
        Reul-Eòlas 74
        Bha cuid do chàileadairean—daoine fòghluimte—a’ smuaineachadh gu’m bu mheall mòr teine a’ ghrian […] a’ sgaoileadh a-mach teas agus soluis do gach planaid an co-cheangal rithe.
      • 1877
        An Gaidheal VI 323
        Tha corr a’s da cheud planaid a dol mu’n cuairt do’n ghrein, cuid ni’s ealamh na’n talamh, ach a chuid mhòr dhiu ni’s moille.
      • 1894
        Mac-Talla III No. 14. 5
        ’Si [sc. Mars] ’n aon a’s fhaisge oirnn dhe na planaidean uile, agus tha i mu ’n aon mheudachd ris an talamh.
      • 1960
        Gairm 34 182
        Cha do rinn na companaich ach geàrr bheachdachadh air an roinn sin de ’n phlanaid air an do laigh iad an toiseach.
      • 1963
        Gairm 42 177
        Creutairean á saoghal eile, bithean bho phlanaid chian, o chrios gréine a-mach air crìochan a’ ghrioglachan-reult so!
      • 1973
        Nach Neònach Sin 47
        Có tha cho eòlach na cho dàna, ’s gun gabh e air fhéin a radha, gur i phlanaid seo an aon té air a bheil beatha a measg nam planaidean?
      • 1989
        Gairm 148 376
        Bha dùil aig Tormod […] gu robh na Fir Ghorma às a’ phlanaid Màrs air laighe air cruit Ruairidh a’ Ghobha.
      • 1995
        Gairm 170 129
        ’S ruigidh a’ chorra-ghritheach planaid ris an canar Tuaraidh, ’s bidh i ga fhàgail [sc. an leanabh] an sin.
      • 2012
        BBC News Archive 24 August
        Tha luchd-saidheans fànais NASA air “Glenelg” a thoirt mar ainm air pìos den phlanaid Màrs.
      • 2025
        Press and Journal (National Edition) January 11
        Ged a tha coltas rionnag air reul an fheasgair (’s i cuideachd reul na maidne), ’s e planaid a th’ innte, Venus.

    • 2. With definite article: the Earth.  

      • 2020
        BBC News Archive 19 December
        Chaidh cùmhnant ùr airson dìon air nàdar aontachadh […]. Chuir iad romhpa gum bi dìon air cha mhòr an treas cuid den phlanaid ron bhliadhna 2030. 
    • 3. In figurative use.

    • 3.a. A warrior likened to a planet and considered to shine in terms of qualities, one who excels or is celebrated in some way. Cf. rionnag n.V.1.a.  

      • a1770
        An Lasair (2001) 172
        Sann thuit na rionnagan gast’ [sc. gaisgich na Féinne] | Bu mhath àlainn an dreach — | […] | Bha na planaidean gast’ | A b’ àilt ’s a b’ àlainne dreach — | Cha bu chàirdean daibh Mars no Aéolus.

    • 3.b. A source of attraction.  

      • 1982
        Creachadh na Clàrsaich 168
        Nuair a chaidh thu air falbh | […] | Chaidh mi mach á tarraing do phlanaid, | […] | tha mi seòladh ann a fànas leam fhìn.