dùthchas n.m.

• 15..
  Adv. MS. 72.1.1 fol. 7vb, line 32
  O dho-cuadur na manaigh ar siubal do h-innsaighe a tire duchusa fein, tarrla cuco ar slighe ceard maith do-fag a dhutchas fein.
• ?c1695
  Duanaire Colach (1997) 19
  Chan e dùthchas ur athar | Tha sibh a’ labhairt san àm air | No oighreachd ur seanar | Tha sibh a’ ceangal mu Chaingis.
• a1707
  Gaelic Songs of Mary MacLeod (1934) 62
  Tha mo dhùil-sa ann an Dia | Gur mùirneach do thriall | Gu dùn ud nan cliar | Far am bu dùthchas do m’ thriath | Bhiodh gu fiùghantach fial foirmeil.
• 1792
  Mac’coinnich Orain Ghaidhealach 66
  Caimbeulach deas tèoma fearail, | Iriosal spèiseil gun sgainner, | O dhùchas nan stuchd ’s nam bealach, | ’S dh’fhàg sud fallain cruaidh è.
• 1801
  Mac ghrigair Orain Ghaelach 58
  ’S e do bheatha, ’s gur mithich, | Thu thighinn gu d’ dhùchas, | Dheagh Mhic Sheumais, Mhic Iain, | Oighre dligheach na dùth’ch so.
• 1831
  Co-chruinneach Dh’Orain Thaghte Ghaeleach 36
  Ged bhiodh sibh nar coirnail, | Ann n armailt righ deorsa, | Nan nar seanlairaibh mar, | Cuir ordugh air cheuda, | Smar gun banns sibh aig baile, | Ann a duchas nar seanathar, | An slis min loch a rainneach.
• 1831
  Co-chruinneach Dh’Orain Thaghte Ghaeleach 101
  Cha bi do dhuchas an causair, | Na fuain na n ard-chlag mar cheol, | Ach a suibhal feadh fasich, | S do choin a garich ad choir. 
• 1837
  Grannd Dain Spioradail 50
  Bheiream comhairl’ le durachd ’s le gradh, | Do’n dream tha fuireach gun churam, | Anns an t-slighe do’n duchas am bas; | Iad a philltinn gu dluth aist’, | Dhionnsuidh Ios’, o n’ se Ughdar na slaint’.
• 1862
  Grannd Laoidhean Spioradail 76
  Be iartas m’ anam a bhi naomh, | Is gluasad réir na Fìrinn, | Mo dhùthchas is mo dhachaidh shùas, | ’M Fhear-tagraidh shuas ’s mo Dhìllsean. 
• 1877
  An Gaidheal VI 88
  Fhuair an triath air ais còir air oighreachd a shinnsrean, agus bha de thoileachas aige ogha Ailein fhaicinn ’an seilbh ’us dùthchas nan uaislean bho ’n d’ thàinig e.
• 1898
  Leabhar nan Gleann 195
  Is mairg d’am bu dhùchas dìleas am fearann sin gu bràch! oir is amhlaidh a ta: Sléibhtean tolltach dealgnach ann agus fòs maghan loma s iad loisgteach agus lochan breuna biastaidhe.
• 1904
  Guth na Bliadhna I 252
  Dh’ fhàg mi ’n dùthaich, dh’ fhàg mi ’n dùchas, | Dh’ fhàn mo shùgradh thall | Dh’ fhàg mi ’n t-àite bàidheil, caomh, | ’S mo chairdean gaolach ann.
• 1950
  Armageddon 20
  Dùthchas dhaibh fearann na Fraing’, nó cluaintean toirbheartach Shasuinn; | Dùthchas dhaibh “eilean a’ cheó” ’s an uaigneach duatharach àiridh.
• 1957
  Gairm 19 260
  Chan eil dùthchas aig a sheòrsa ach dùthchas nan gaoth a shéideas far an àill, agus feumaidh e fuireach far eil feum air.
• 1958
  Gairm 26 179
  Mar sin, chan eil an ceangal a shaoileadh sibh aig an t-Suisseach aig am bheil Gearmailteis mar chànain ris a’ Ghearmailteach anns a’ chòrr de ’n Roinn Eòrpa. Chan e dùthchas a mhàin a tha ’gan sgaradh ach dualchas agus cànain cuideachd.
• 1973
  Criomagan Ioma-dhathte 115
  Tha so a’ toirt sealladh dhuinn air na treubhan bho’n do shiolaich sluagh na dúthcha ud, ach ged tha eadar-dhealachadh chànain aca, is Swiss iad anns a’ cheud àite agus uasal da-rìreadh air an dùthchas.
• 1973
  Gairm 82 191
  Tha an gràdh dùthcha ann gun teagamh, ach ’sann a tha am bàrd a’ rannsachadh is a’ sgrùdadh gnè nam bannan a tha ga cheangal ri dhùthchas: ri Leódhus sa’ chiad dol-a-mach ach dh’fhaoite ràdh, ris a’ Ghàidhealtachd air fad.
• 1975-77
  Hay Collected Poems 320
  “Chaill i [sc. an tìr seo] ’n onair, chaill i ’n t-urram | nuair a thriall ar Rìgh do Lunnainn.” | “Chaill i cothrom na cùirte, | leth a’ chrùin is leth an dùthchais. | Cheangladh i ’na ciomach dùthcha.”
• 1976
  Odusseia Homair 68
  B’ aoibhneach gu dearbha | cheum e [sc. Agamemnon] air fearann a shinnsr’ is bhean e r’ a dhùthaich, ’ga pògadh; | lìonmhor shil uaidhe deòir theth’, o’n chunnaic e dhùthchas le aoibhneas.

• 15..
  Adv. MS. 72.1.1 fol. 7vb, line 31
  O dho-cuadur na manaigh ar siubal do h-innsaighe a tire duchusa fein, tarrla cuco ar slighe ceard maith do-fag a dhutchas fein.
• 1813
  Mac-an-Tuairneir Comhchruinneacha 265
  Fhuair mi sgeula sa mhaduinn, | Thromaich eislein fo m’ aisnean, | […] | Gu ’n do chiuradh am faillein [sc. Sìm Òg], | Bh’ air friamh dhuthchais na ’m meangan, | Craobh a b’ ùire measg dharag a gharaidh.
• 1828
  MacLeod Co’Chruinneachadh 231
  Ge b’e ni ris an cuireadh e a làmh, no ris an leagadh e a chridhe, gheibheadh an Gàidheal toilinntinn sa’ bhàrdachd, agus bhiodh an t-òran dùthchais a’ cur sunnt air ’aigne.
• 1867
  Eachdraidh na h-Alba 260
  Ach ’an àite na daoine curant’ ud a chur gu bàs, ’s ann a chuir Seumas [VI agus I] ’am priosun iad car greis, agus an déigh sin dh’ fhògair e iad o thìr an dùchais fhad ’s bu bheò iad.
• 1880
  Maclachlan Gaelic Songs 33
  “Och! och! mar tha mi ’s mi so ’n am aonar, | A dol troimh ’n choill far an robh mi eòlach, | ’S nach ’fhaigh mi àit’ ann am fhearann dùchais, | Ged phàighinn crùn air son leud na bròige”.
• 1884
  Fear-tathaich Miosail Air. 629 4
  Air dha bhi turus ann an America, thàinig e do àite a dhùchais, chruinnich coimhthional an dùil ri iomradh a chluinntinn air na nithean troimh an deachaidh e, agus na tìrean a chunnaic e.
• 1902
  Mac-Talla XI No. 7 50
  Aidicheam ged bu nàmhaid dhomh gach caraid a dh’ fhàg mi as mo dhéigh dhùraiginn tilleadh a ris a dh’ fhaicinn tìr mo dhùchais agus mo ghaoil.
• 1907
  Guth na Bliadhna IV 158
  Ni mo bha spiorad caoimhneis anns na bàillidhean agus anns na tighearnan a chuir ar Gàidhealtachd fo fhéidh is bho chaoraich, air chor is gu’m bheil tir ar dùthchais an diugh ’na fàsach dòbhaidh truagh, ’na leabaidh aig an fhiadh is an ruadh-chearc.
• 1918
  An Ròsarnach II 70
  Leig e [sc. Raibeart Burns] seachad a shloinneadh dligheach, ach cha do chaill e a bhàigh agus a spéis do thìr a dhùthchais.
• 1932
  Na Baird Thirisdeach 92
  Bidh boineid ghorm agus gearra-chot ur air, | Bidh osain dhealbhach mu ’chalpaibh dumhail, | Bidh gartain stiallach thar fiar-bhreid cuil air, | ’S a bhrogan eille, ’s be’n t-eideadh duthchais.
• a1949
  Griasaiche Bheàrnaraidh 9
  Fhuair e gach naidheachd a bu mhiann leis as an eilean sin a dh’àraich e, agus sin bho’n chompanach sgiathach a rinn tachairt ris air aonach an t-sléibhe fada bho thìr a dhùthchais.
• 1976
  Gàidhlig ann an Albainn 49
  Tha air a’ Ghaidhealtachd, an co-cheangal ris a’ chànan, cultur air leth a bhuineas ri móran a bharrachd de shluagh na h-Albann no ’n triùir anns an dà cheud aig a bheil i [sc. a’ Ghàidhlig] mar theanga dùthchais.
• 1991
  Gairm 157 94
  Tha a’ Ghàidhlig, agus a cuid bàrdachd, ga tarraing a-mach do shruth an t-saoghail mhòir le a luchd cleachdaidh, gach cuid an luchd dùthchais agus an luchd ionnsachaidh.
• 2000
  Smuaintean fo Éiseabhal 106
  Is iomadh fleasgach umhail is maighdeann chiùin nam beus | Dh’fhàg cladaichean an dùthchais dol a-null gu tìrean céin’.

• 1560
  Argyll–O’Donnell Treaty fol. 1r, line 13
  An chís sin do gherradh agas do thógbhail a nduthaig i Domhnaill uile sa Cuigeadh Úlltach agas na thimceall fa thigerrnas agus fa dhuthchas i Dhomhnaill fein.
• a1707
  Orain Iain Luim (1964) 52
  Nach truagh leat do dhìlsean, | Gach cill sgìr am bheil clachan, | Bhith air ’n dùbladh ’sna cainbibh | ’N déis an tionndadh aig Sasann, | Bhith aig ursainn na cléireadh | ’N riochd nan reubal gun bhaisteadh, | Mu sheasamh a’ chrùin duit | Bha de dhùthchas aig t’aiteam.
• a1812
  Orain Dhonnchaidh Bhàin (1978) 40
  An am suidhe na cùirte | Far ’m bu lìonmhora diùcan, | Bu rìomhach do dhiùtaidh, | Bhith càradh a’ chrùin | Air an rìgh ’g a bheil dùthchas an àite.
• 1829
  Dughallach Orain 139
  Sar cheann-feadhna, ’s greadhnach caithream, | Bho ard Gharraidh na’ sruth lionmhor, | Da ’m bu duchas coir air fearann | An strom, Lochcarrann agus Ille; | Ged do leig iad dhiu bho shean e, | Bha iad ’n ceangal aig do shinnsreadh.
• 1901
  Mac-Talla IX No. 38. 290
  Sliochd nan righre dùchasach, | Bha shìos an Dùnstainnis, | Aig an robh crùn na h-Alb‚ o thùs, | ’S aig am bheil dùchas fathast ris.

• a1812
  Orain Dhonnchaidh Bhàin (1978) 272
  ’S i pìob nam feadan siùbhlach | A bhuidhneadh cliù ’sa’ champ, | Air thoiseach nan laoch ùra, | ’S meòir lùthmhor dlùth ’nan deann; | A’ chaismeachd ghasda shùnndach, | Bu dùthchas di bhith ann.

with the definite article

• c1650
  MacLean Poets (1979) 26
  Ach ’s iomadh neach bu shùgradh leis | Crùbadh ann an truailleachd, | Ach rinn thu beirt bu chliùitiche | Air an dùthchas mar bu dual dhuit.
• c1763
  Songs of John MacCodrum (1938) 118
  Lean an dùthchas cliuiteach ud riut, | Dol an cunnart t’anma ’s do chuirp— | ’S iomadh cliù a choisinn siod dhuit.
• a1790
  Ros Orain Ghàëlach (1834) 19
  Dha’n dualchas mor èuchd ghaisgeantachd, | Le tapadh air chul-airm; | ’S ni’m b’ ioghna’ leinn an dùchas sin, | Bhi leantain dlù an ainm.
• 1950
  Chì Mi 326
  Chan aithne dhomh buaidh | A chuala, chunnaic no chì | Nach eil ort ri luaidh | An tuar, an cumadh ’s an lì: | An dùthchas a bha | ’S a tha ’s a bhitheas gun dìth | Le sliochd an taobh tuath | Thar shluaghan eile na tìr.
• possessive, prepositional
• a1707
  Orain Iain Luim (1964) 114
  Sìol Iùdais gun fheartaibh, | Chuir an cùl ri deagh bheartaibh, | D’am bu dùthchas bhith creachadh nan crò.
• ?c1730
  Duanaire Colach (1997) 36
  Beul mìndearg ’m bheil fosadh | Fon inntinn tha socrach; | Cha bu dùthchas duit brosgal no bòsd.
• 1804
  Stewart Cochruinneacha Taoghta 135
  Mheall thu mi led’ shùgradh, | Led’ bhriodal, a’s le d’ chiuine, | A’s lub thu mi mar fhiuran, | ’S cha dùchas domh bhi fallain uai.
• 1811
  MacLeoid Orain Nuadh Ghaeleach 41
  B’ aiginnach do cheum, | B’ fhothramach do leum, | Farasdachd an ceill, | Mar a dh’ionsuich u, | B’ airgidach do shrian, | ’Us b’ anmuineach do shian, | Calganach do bhian, | Mar bu duchas duit.
• 1821
  MacCallum Co-chruinneacha Dhàn, Òrain, &c. 209
  Bha t-athair gun spàirn. | Na mhuillear gun mhearachd: | Do dhùchas ri ceird, | Cha’n fhaod bhi ni’s daingean; | Mur faight thu ’s à ghràn, | ’S do bhreth ann san trabhailt.
• 1848
  Dòmhnullach Marbhrainn 101
  Gun a dhùthchas bhi Gàidhealach, b’ fhianuis do na tìodhlacaibh a chaidh a bhuileachadh air, mar choisinn e a’ Ghaelig; gu ’n d’ fhuair e a leithid do ghreim oirre, eadhon mar chànain, nach aithnicheadh duine ’s am bith nach b’ i a chànain mhàthaireil, dhùthchasach i.
• 1868
  Mac-gilleadhain Laoidhean agus Dàin 19
  B’ òg chaidh thu ri d’ dhùchas, | ’S cha d’ chlaon uaith fad d’ ùine ’s do ré; | Dheadh mhic an deadh athar.
• 1875
  Mac coinnich Orain ann sa Ghailig 26
  ’S dhearbh Seumas a dhuthchas, | A bhi na shiamarlan bruideal, | Mar bha sheanair bho thus, | A creach, ’s a rusgadh nam bochd.
• 2000
  Smuaintean fo Éiseabhal 8
  An t-Eun Fudain […] Tha spògan beaga rìomhach ort cho mìn ri canach blàir | Is dhearbh iad dha mo shùilean gum bu dùthchas dhut bhith snàmh.
• without construction
• 1875
  An Gaidheal IV 130
  Tha e comharraichte nach ’eil focal againn ’s a Ghaidhlig a fhreagras do’n fhocal Bheurla Patriotism, ’s do na focail a tha ’n daimh ris. Their sinn “Duthchas” ris a’ cheangal tha eadar Duine ’s Aithrichean; agus cha ’n ann ris a’ cheangal tha eadar Duine ’s a Dhuthaich.
• 1894
  An t-Urramach Iain Mac-Rath 5
  Bha araon ’athair agus a mhathair de Chloinn Mhic-Rath, agus mar sin bha esan na fhior Mhac-Rath a thaobh breith, cinne, agus duthchais.

• 1955
  Folksongs and Folklore of South Uist 104
  Bha thu ’d shealgair bho dhùthchas | Ròin is eala agus earba, | Is fiadh nan gearrchasan lùthmhor.
• 1976
  Gàidhlig ann an Albainn 52
  B’ àbhaist gur e oileanaich aig an robh Gàidhlig o ’n dùthchas a bhiodh a’ gabhail cùrsan Ceiltis – le corr-fhear ainneamh ’nam measg a bha air a’ chainnt fhoghlam.
• 1978
  Gairm 104 305
  Feumaidh sinn eadar-sgaradh a dhèanamh eadar an duine aig a bheil Gàidhlig o dhùchas agus an duine a dh’ionnsaich i.
• 2019
  Seòl Mo Bheatha 241
  Am meadhan gach drip, bhithinn a’ beachdachadh air carson a bha an luchd-teagaisg anns na h-oilthighean le Gàidhlig o dhùthchas, agus dàimh dhlùth aca ris na coimhearsnachdan, air fàs cho gann.

• 1831
  An Teachdaire Gaelach II 211
  Cha ’n ni ’nollaig ùr | A tha aca ’measg nan dù-ghall, | A leanas sinne, ach dùchas | No [recte Na] dùthch’ as an d’ fhalbh sinn.
• 1841
  Dughallach Laoidhean Spioradail 65
  Tha cuid air feadh na’n duchan mar Aran nach deach ’thiondadh’ | Tha leanntuinn ris an dùchas gu dluth bh’aig a Phàp.
• 1872
  An Gaidheal I 240
  Tha ’n Gaidheal [sc. an iris] a nis air a shuidheachadh ann am baile Ghlaschu, far am bheil mìltean dheth ar luchd-dùthcha […] An do chaill iad an dùthchas, no an do leag iad air dì-chuimhne cainnt am màthraichean no gniomharaibh an sinnsirean?
• 1875
  An Gaidheal IV 74
  Bha aig Muireach anns an tigh ball-èirneis ris an abradh iad “beinge;” agus an déigh a bhàis bha a’ bheinge so, mar dhùthchas a’ leantainn an teaghlaich bu teinne air fhein, a’s iad ’g a gleidheadh gu measail, mar bhall-sinnsireachd, ré ioma bliadhna.
• 1897
  Mac-Talla V No. 35. 266
  Is aithne dhomh Gaidheil dhùthchasach ghasda, aig an tigh agus bho ’n tigh, leis an ainmic gach cothrom gu aideachadh an dùthch’ agus an duthchais le feileadh ’s le sporan, le piob-mhoir ’s le gille-callum, ach aig nach ’eil facal Gaidhlig nan ceann agus nach dean an oidhirp a’s lugha air a h-ionnsachadh.
• 1944-46
  Hay Collected Poems 152
  Ciod e a th’annainn, a chlann mo dhùthcha? | […] | Ciod e tha an dualchas is an dùthchas? | Cainnt is eachdraidh, snàth nan glùinean, | na ginealaich druim air dhruim a’ cùrsachd, | a’ casruith a chèile cleas nan sùghan.
• 1950
  Sgrìobhaidhean Choinnich MhicLeòid 37
  Cha do chruthaicheadh an anail a shèideas gu dearg-theas an teine sin a tha dubh às, is ma tha ar dùthaich air a dùthchas a thilgeadh, is ma tha ar sluagh air an cinneadalachd a chall, is dìomhain don Chomunn [Ghàidhealach] a bhith sèideadh nan èibheal fuar.
• 1971
  Suathadh Ri Iomadh Rubha 343
  Tha an t-seòrsa oidhirp seo sa’ Ghàidhlig againne air a chuibhreachadh ri beagan dhiùlnaich nach do leig bàs an gràdh dùthchais, ach ann an spiorad dùrachd, mùirn is dòchais a tha feuchainn ri deò na beatha chumail innte.
• 1973
  Gairm 82 191
  Tha am bàrd a’ rannsachadh is a’ sgrùdadh gnè nam bannan a tha ga cheangal ri dhùthchas: ri Leódhus sa’ chiad dol-a-mach ach dh’fhaoite ràdh, ris a’ Ghàidhealtachd air fad, is chan e mhàin a’ Ghàidhealtachd mar àite ach an dùthchas Gàidhealach a rinn Gàidheal dheth is a thug aigne Ghàidhealach dha.
• 1973
  Gairm 82 192
  ’Se fìor bhàrdachd an latha an diugh a tha seo: latha sa bheil sluagh an domhain beag air bheag a’ tréigsinn is a’ call an t-seann dùthchais gun dad ri chur ’na àite.
• 1985
  Ris a’ Bhruthaich 287
  Agus, ma thréigeas a’ Ghàidhlig, dé bhitheas air fhàgail de’n dùthchas aig ar sliochd? […] Ged a mhaireas guth Ruari Iain Bhàin no guth Chaluim Mhic Iain air clàir, có gun Ghàidhlig a chluinneas iad?
• 1988
  Spuirean na h-Iolaire 38
  Bha Diack cuideachd a’ fiachainn ri droch ainm a thoirt dhan Phàrtaidh Nàiseanta oir bha eagal air leis cho làidir ’s a bha sluagh na h-Alba a’ faireachadh dìleas dhan dùthchas aca fhèin.
• 1996
  Gairm 176 373
  Chan e fearann na Gaidhealtachd gu litireil, no tìr nam beann nan gleann is nan gaisgeach a tha sin a’ ciallachadh ach dùthchas nan Gaidheal san iomlaine: Gaidhealtachd na h-inntinn is nan aignidhean.

• 1785
  Macintosh Proverbs 62
  Thèid dùchas an aghaidh nan crag. Blood will mount against the steep rock.
• 1831
  An Teachdaire Gaelach II 198
  Théid an cleachda mar an dùthchas, an aghaidh nan creag.
• 1867
  Caraid nan Gàidheal 242
  Ma tha fuil bhràthar-athar ’s an duin’ ùr so [sc. Louis Bonaparte, mac bràthar do Napoleon] (agus tha ’fhios agaibh gu-n “téid dùthchas ’an aghaidh nan creag”) is mithich dhuinne a bhi “’bogadh nan gad”.
• 1899
  Mac-Talla VII No. 36. 283
  Theid duthchas an aghaidh nan creag, agus cha’n e gloir a dhearbhas sin ach gniomh.
• 1899
  Mac-Talla VII No. 39. 305
  Shaoileadh duine nach ’eil moran bardachd ri dheanamh an Thorburn; ach tha mi smaointinn gu’n teid solus na bardachd, mar dhuthchas eile, cha ’n ann a mhàin an aghaidh nan creag ach sios do shloc meinn guail fhein.
• 1910
  Am Fear-Ciùil 222
  Theagamh gu ’n d’ thainig spiorad na bréige nuas oirnn tre ghinealacha gnathaichte mar thainig am peacadh gin, no ’n duthchas a theid an aghaidh nan creag.
• 1918
  An Ròsarnach II 69
  A thaobh sìnnsear agus sloinnidh bha e [sc. Raibeart Burns] de’n chinneach aosda, fhoinnidh o’n d’éirich Oisean agus Mac Mhuirich. […] Is e so iuchair na cùise, oir théid dùthchas an aghaidh nan creagan.
• 1959
  Gairm 30 156
  Fhreagair esan: “is e sin do chuid-sa, do roinn-sa de na speuclairean, “phawn” mi iad is fhuair mi cóig tasdain fhichead orra.” Theid an dùthchas an aghaidh nan creag, nach bu ghnàth le Sìol Thorcuil faobh a thogail o nàmhaid?

• 1785
  Macintosh Proverbs 15
  Cha bhi dùchas aig mnai no aig sagart. Women and priests are natives no where.
• 1849
  Fear-tathaich nam Beann XXI 656
  Cha ’n ’eil dùthchas aig mnaibh no aig sagairt.
• 1903
  Mac-Talla XII No. 9. 69
  Theireadh na Sean Daoine “Cha ’n ’eil Duthchas aig Mnaoi no aig Sagart;” agus feudaidh e bhi gur e ’s ciall do’n radh, gu’m b’e Duthaich na Mnà Duthaich a Fir, agus gu’m b’e Duthaich an t-Sagairt Duthaich na h-Eaglais.
• 1923
  Cailin Sgiathanach 348
  “Chan eil ‘Dùthachas’ [sic] aig bean no aig ministeir.” Fagaidh iad am dùthaich, oir chaidh an “gairm”.
• 1969
  Sgialachdan á Albainn Nuaidh 23
  “Cha bhi dùthchas aig mnaoi no aig Sagart.” Gu dearbh faodaidh sinn sin a ràdh mu’n Easbuig Mhic Eachairn. A bharrachd air Eilean Eòin fhéin, bha na h-àitean a leanas an Albainn Nuaidh for a chùram:—Pictou, Merigomish [etc.].

• 1785
  Macintosh Proverbs 46
  Is buaine dùchas no oilean. Natural endowments exceed acquired ones.
• 1960
  Gairm 32 324
  Ach dé tha ’gan tarraing air ais? Chan e na cur-seachadan ùra co-dhiùbh, air a bheil òigridh nam bailtean a’ tighinn beò, bhon chan eil iad ann dhaibh. Ach tha de thoinisg aca a nì toileachas-inntinn dhaibh fhéin, a’ toirt feart air an t-sean-fhocal “is buaine dùthchas na oilean”.

• 1785
  Macintosh Proverbs 41
  Is mairg do ’n dùchas droch galar. Sad is the inheritance of disease.

• a1927
  Meek Campbell Proverbs (1978) 120
  Is minig a dh’fhag dùthchas droch ghalar. Heredity has often left behind a bad disease (Uist).